De Gemeente Hengelo en Van Wijnen Groep N.V. hebben een publiekprivate samenwerkingsovereenkomst gesloten en zijn beide risicodragend investeerder in Hart van Zuid. Om het hele gebied tot ontwikkeling te brengen zijn daarnaast structurele financiële bijdragen van andere overheden en private partijen onmisbaar. Ook het ROC van Twente en Pop- en Cultuurpodium Metropool investeren zelf in Hart van Zuid.

Projectbureau Hart van Zuid

De gemeente Hengelo en Van Wijnen zijn vertegenwoordigd in het Projectbureau Hart van Zuid. Het Projectbureau is verantwoordelijk voor de dagelijkse gang van zaken en coördineert de uitvoering van de werkzaamheden. Daarnaast werken zij nauw samen met toonaangevende bedrijven en instellingen om Hart van Zuid gestalte te geven.

De dagelijkse directie wordt gevoerd door:
- Algemeen directeur Jan Nieuwenhuizen (Van Wijnen)
- Projectdirecteur Sanne Elferdink (gemeente Hengelo)

Aanpak

De samenwerkende partijen zijn overeengekomen dat een sluitende begroting een voorwaarde is voor de ontwikkeling van de gebiedsdelen. Laat de balans een positief resultaat zien, dan gaat de schop de grond in. 

Hart van Zuid verandert van een gesloten industrieel gebied in een toegankelijk stadsdeel waar wonen, werken, recreëren en naar school gaan allemaal mogelijk zijn. Wat blijft is de bestaande bedrijvigheid; het aanwezige industriële erfgoed blijft behouden. Daaromheen worden ambitieuze plannen ontwikkeld die voor veel variatie van functies en diversiteit voor bewoners en bezoekers moeten zorgen.

Duurzaamheid

In Hart van Zuid wordt duurzaam gebouwd. Het industriële erfgoed wordt hergebruikt, de industriële structuur van het gebied blijft behouden en het rijke verleden blijft voelbaar als de voormalige fabriekscomplexen een nieuwe bestemming krijgen. Bestaande sociale, educatieve en culturele voorzieningen blijven bewaard – en worden waar nodig aangevuld. Nieuwe technieken, zoals breedbandaansluitingen en duurzaam waterbeheer (het opvangen en hergebruiken van hemelwater en spoelwater) worden ingezet om in Hart van Zuid comfortabel te kunnen leven en het gebied een eigentijds en hoogwaardig karakter te geven.

Knooppunt

Rondom de stationsomgeving ontstaat een stedelijk gebied met kantoren (inclusief een World Trade Center), hotel- en congresfaciliteiten en ruimte voor stedelijk wonen. Met dit plan bevestigt Hengelo zijn positie als knooppunt van verbindingen via de weg (A1 en A35), het water (Twentekanaal) en het spoor (Amsterdam, Berlijn, Warschau en Moskou).

Bereikbaarheid

Om het ooit zo gesloten gebied beter bereikbaar te maken en Hart van Zuid te verbinden met de rest van Hengelo worden nieuwe wegen (de belangrijkste wordt de nieuwe Laan Hart van Zuid), een nieuwe brug over het Twentekanaal en veel nieuwe parkeerfaciliteiten (zoals een transferium bij het Centraal Station Twente) aangelegd. Maar niet alleen met de auto is het gebied uitstekend bereikbaar. Door de uitbreiding van het agglonet (regionale busvervoersnet), de hogere frequentie van treinverbindingen en de aanleg van fiets- en wandelpaden is het gehele plangebied voor iedere gebruiker optimaal bereikbaar.

Masterplan

De visie van het plangebied is neergelegd in het Masterplan uit 2001. Vervolgens is er nog een verdiepingsslag gemaakt. Op 3 februari 2009 heeft de gemeenteraad het geactualiseerde Masterplan 2008 goedgekeurd. De verschillende documenten kunt u downloaden op deze website.

Het supervisieteam Hart van Zuid waakt over de stedenbouwkundige en architectonische kwaliteit van deze binnenstedelijke herstructurering. Zeven stedenbouwkundigen en architecten bundelen hun kennis en ervaring op het gebied van ruimtelijke inrichting om ervoor te zorgen dat Hart van Zuid mooi en leefbaar wordt.

Samenstelling

Ton Schaap (Voorzitter)
Stedenbouwkundige gemeente Amsterdam, ook betrokken bij de ontwikkeling van stadsdeel IJburg in die stad.

Rob Beerkens
MAS Architectuur in Hengelo, ook betrokken bij het ontwerp van de Bibliotheek Hengelo.

Hubert-Jan Henket
Gespecialiseerd in integratie van industrieel erfgoed in de verdere planontwikkeling. Directeur van Henket & Partners uit Esch.

Pieter van Wesemael
Inbo Amsterdam, gespecialiseerd in onderzoek en ontwikkeling.

Dirk Baalman
Het Oversticht, kennis – en adviesorganisatie op het gebied van ruimtelijke kwaliteit en ruimtelijk erfgoed.

Adriaan Velsink
Monumentencommissie Hengelo.

Sylvia Karres
Partner van Karres en Brands landschapsarchitecten uit Hilversum. Gespecialiseerd in ontwerp openbare ruimte.

Wim Oosterhuis
Architect en stedenbouwkundige Gemeente Hengelo.

Op het gebied van monumentenzorg overlegt het Supervisieteam regelmatig met de Rijksdienst voor de Monumentenzorg.

Niet alleen van ministeriële zijde wordt het belang en de potentie van Hart van Zuid onderkend. Ook anderen voelen zich aangesproken door de ambities van de initiatiefnemers om dit ooit zo gesloten stadsdeel te transformeren tot een waarlijk veelzijdig en levendig Hart van Zuid. Wonen, werken, cultuur en recreëren komen in een harmonieuze mengeling bijeen en creëren een bruisend leefklimaat met een bovenregionale uitstraling. De leden van het Comité van Aanbeveling hebben er dan ook van harte mee ingestemd om hun naam aan het project Hart van Zuid te verbinden.

Samenstelling

Mr. J.A.M. Hendrikx, voormalig Commissaris van de Koningin in de Provincie Overijssel
Drs. F.A.M. Kerckhaert, burgemeester van Hengelo
Drs. J. Mans, voormalig burgemeester van Enschede
Dr. J.C. Terlouw, voormalig minister Economische Zaken
Dr. B.R. Bot, voormalig ambassadeur, permanente vertegenwoordiger van het Koninkrijk der Nederlanden bij de Europese Unie
Mr. L.C. Brinkman, voorzitter Algemeen Verbond Bouwbedrijf
Mr. C. F. Stork, voormalig ambassadeur in Roemenië
H.A.D. van den Boogaard, vice-voorzitter Raad van Bestuur Stork N.V.
R. Cyprian, voorzitter grensoverschrijdend samenwerkingsverband Euregio
K. de Leeuw, voorzitter Raad van Bestuur Van Wijnen Groep n.v.
Drs. E.J. Krouwel, voormalig voorzitter Monumentencommissie Hengelo
Drs. C.M.A. van Rosmalen, voormalig voorzitter College van Bestuur ROC Oost-Nederland
Ing. A.F.M. Steffens, voormalig Commandant Brandweer Hengelo

Hart van Zuid is een samenwerkingsverband tussen de gemeente Hengelo en de Van Wijnen Groep N.V. Zij participeren beiden op basis van 50% verantwoordelijkheid in een PPS-constructie (publiek-private samenwerking).

Medeoverheden

Hart van Zuid werkt samen met de volgende overheden:
- Ministeries van Ministerie van Infrastructuur en Milieu
- Provincie Overijssel
- Regio Twente
- Netwerkstad Twente
- Gemeente Hengelo (partner in PPS)
- Euregio
- MONT-partners Münster en Osnabrück
- Waterschap Regge en Dinkel
- Rijksdienst voor het cultureel erfgoed

Marktpartijen

Hart van Zuid werkt samen met de volgende marktpartijen:
- Van Wijnen Groep N.V. (partner in PPS)
- NS, verschillende onderdelen waaronder NS Stations
- ProRail
- Connexxion
- Syntus
- Stork
- Siemens
- WTC Twente
- Businessclub WTC Twente
- Kamer van Koophandel
- ROC van Twente
- EMGA

Maatschappelijke organisaties

Hart van Zuid werkt samen met de volgende maatschappelijke organisaties:
- Stichting Hart voor Zuid
- Het Oversticht
- Rover
- Twents Techniekmuseum HEIM
- Milieuraad Hengelo
- Metropool
- Mikc
- Scala

Naarmate de tijd verstrijkt worden er steeds meer beslissingen genomen over de invulling van Hart van Zuid. Toch is Hart van Zuid geen dichtgespijkerd plan. Al in een vroegtijdig stadium zijn zo veel mogelijk belanghebbenden bij het project betrokken. Ook bij de vervolgplannen is het de wens zo veel mogelijk meningen en inzichten mee te nemen.

Transparant planproces

Met het vaststellen van het Masterplan (2001) en de Verdiepingsslag (2003) heeft de gemeenteraad duidelijk de kaders voor de ontwikkeling van Hart van Zuid vastgelegd. Alle verdere plannen en uitwerkingen worden aan de gemeenteraad voorgelegd, zodat die kan toetsen of aan de gestelde kwaliteitseisen wordt voldaan. Voordat de gemeenteraad echter een definitieve beslissing neemt, worden de belanghebbenden uitvoerig gehoord. Door middel van een transparant planproces worden ze op de hoogte gehouden van de ontwikkelingen en kunnen ze op verschillende momenten en manieren hun reactie kenbaar maken.

Stichting Hart voor Zuid

Bewonersparticipatie maar ook samenwerking met andere belanghebbenden speelt dus een belangrijke rol in Hart van Zuid. Bewonersorganisaties in en rondom het plangebied hebben zich op eigen initiatief verenigd in een samenwerkingsverband: de Stichting Hart voor Zuid. De stichting, die naast de zeven bewonersorganisaties in Hengelo-Zuid ook een groot aantal actieve bewoners vertegenwoordigt, overlegt regelmatig met de projectorganisatie Hart van Zuid. Voor meer informatie over de stichting Hart voor Zuid klik hier.

Informeel en formeel traject

De participatie laat zich grofweg scheiden in twee delen. Gedurende het informele voortraject, als de plannen nog niet zijn vastgesteld, worden belanghebbenden geïnformeerd en/of geraadpleegd. Dat gebeurt hoofdzakelijk in samenspraak met de Stichting Hart voor Zuid. Het is handig om dat op dat moment te doen, omdat in dat stadium nog vaak de meeste ruimte is om - waar dat kan - tegemoet te komen aan wensen van omwonenden en toekomstige gebruikers. Veel van de plannen voor Hart van Zuid volgen, alvorens ze ten uitvoer kunnen worden gebracht, een uitgebreid besluitvormingstraject. Hoe de inspraak moet worden gedaan, welke termijnen er gelden, is veelal bij wet of regelgeving geregeld. Dat wil zeggen: het ligt vast op welk moment mensen kunnen reageren op de voorgenomen besluiten. Inspraak in dat deel van het proces wordt ook wel formele inspraak genoemd.

Inspraakavonden

Het Projectbureau Hart van Zuid en de gemeente Hengelo organiseren regelmatig inloopavonden, informatiebijeenkomsten of inspraakavonden. Bij die gelegenheden wordt duidelijk uitgelegd waarom de bijeenkomsten worden gehouden, hoe burgers en ondernemers hun meningen kenbaar kunnen maken, welke rechten men daarbij heeft en wat men mag verwachten. Waar en wanneer dergelijke bijeenkomsten plaatsvinden, wordt kenbaar gemaakt op de pagina’s van de gemeente Hengelo in Typisch Hengelo, dat in Hengelo huis aan huis verspreid wordt. Ook kan het zijn dat belanghebbenden per brief op de hoogte worden gesteld. Zij krijgen een persoonlijke uitnodiging, meestal over onderwerpen die hen direct aangaan. Uiteraard staan wij ook op andere momenten open voor vragen en suggesties.

Omvangrijk als het project Hart van Zuid is, zo uitgebreid is ook de voorlichting die aan geïnteresseerden wordt gegeven. Dat gebeurt in het Hart van Zuid informatiecentrum waar in woord en beeld de plannen worden gepresenteerd.

Wat is er te zien?

Het infocentrum is dagelijks geopend. U kunt vrijblijvend binnenlopen om eens rond te kijken. Er liggen plannen ter inzage, Nota's van Uitgangspunten, Masterplan, studies en actuele ontwikkelingen. Ook kunt u een stukje historie proeven en nieuwe plannen in beeld bekijken. Er staat een grote maquette waarop de nieuwe ontwikkelingen goed op te zien zijn. Uiteraard treft u ook uitgebreide verkoopinformatie over de woningen van Hart van Zuid die in de verkoop zijn of komen. Heeft u tijdens uw bezoek behoefte aan uitgebreidere informatie dan zijn wij altijd bereid om u ter plekke te woord te staan en u van verdere informatie te voorzien.

Faciliteiten

Het informatiecentrum leent zich uitstekend voor de ontvangst van (grote) groepen. Op aanvraag kunnen wij presentaties geven over en rondleidingen voeren door het plangebied. Door goede contacten met externe partijen hebben wij ook de mogelijkheid om catering in te schakelen indien gewenst. Wilt u geïnformeerd worden over de mogelijkheden, dan kunt u contact met ons opnemen.

Projectbureau Hart van Zuid
Telefoonnummer: 074-240 80 75
Email: info@hartvanzuid.nl
Openingstijden: op werkdagen van 09.00 uur tot 17.00 uur.

   

Industrieel erfgoed

Stork en later ook Dikkers zijn van grote betekenis geweest voor de ontwikkeling van Hengelo als metaalstad. De fotopresentatie die u hiernaast kunt downloaden, met beelden van het Historisch Centrum Overijssel, geeft een indruk van hoe het ooit was. Hieronder lichten we een aantal markante panden uit die Hart van Zuid zo uniek maakt.

Gieterij

De Gieterij van Stork aan de Lansinkesweg is gebouwd in de eerste jaren van de twintigste eeuw en heeft deels een nieuwe bestemming gekregen als Community College van het ROC van Twente.













De oude hal van de gieterij zoals hiernaast te zien is, vormt een belangrijk onderdeel van het nieuwe ROC van Twente. De middenbeuk is in zijn totaliteit behouden.

Modelmakerij

Het pand aan de Lansinkesweg, hiernaast links op de foto, was ooit het onderkomen van de modelmakerij van Stork en is inmiddels begonnen aan een tweede leven. Het biedt sinds het jaar 2001 onderdak aan de brandweerkazerne. Deze transformatie wordt alom gezien als een geslaagd voorbeeld van herbestemming en behoud van industrieel erfgoed en staat in die zin model voor andere transformaties in Hart van Zuid.

Pijpenbuigerij

De pijpenbuigerij is grotendeels gesloopt. Een deel van het gebouw krijgt op dit moment een nieuwe bestemming en zal onderdak bieden aan 41 appartementen. Een gedeelte van de gevels is bewaard gebleven en wordt geïntegreerd in het nieuwe woonproject de Buigerij.

Bontweverij Insulinde

De voormalige bontweverij Insulinde aan de Langelermaatweg blijft behouden en krijgt in het deelgebied Langeler Erve een nieuwe bestemming tot zeven woon-werkeenheden. De restauratie van dit pareltje is inmiddels begonnen.

Vereenigingsgebouw

De naam zegt het al: dit pand realiseerde Stork in 1894 voor haar werknemers om er feesten en partijen te houden. Het stimuleerde samenkomst onder het personeel. Het rijksmonument is op dit moment onderwerp van een transformatiestudie. Gekeken wordt in hoeverre dit pand gerestaureerd kan worden, waarbij de unieke elementen van rond 1900 teruggebracht kunnen worden. Ook het omliggende park zal mogelijk opnieuw aangelegd worden.

Hijsch

Het Hijschcomplex ligt aan de voormalige bedrijfsspoorlijn van Stork. De getrapte gevel is het meest in het oog springend. Op dit moment worden de hallen gesloopt ten behoeve van nieuwe ontwikkelingen. De getrapte gevel en de rechts naastgelegen gevel worden behouden evenals de spanten van deze hallen. Deze worden geïntegreerd in nieuwbouw.

Downloads:

  Historische beelden

Charles Theodoor Stork kan met recht de grondlegger van de industriestad Hengelo worden genoemd. De verlichte ondernemer begon in 1868 een machinefabriek. Die zou niet alleen uitgroeien tot een groots imperium, maar tevens van grote invloed zijn op het sociale leven en op de ruimtelijke inrichting van de stad. Naast het bieden van werk in imposante fabrieksgebouwen lieten de Gebr. Stork en Co. Tuindorp Het Lansink bouwen, een schoolvoorbeeld ter verbetering van de woonomstandigheden voor de arbeiders. Met de oprichting van het Vereenigingsgebouw werd de kiem gelegd voor het culturele leven in Hengelo. Ook de opleiding van de (potentiële) arbeiders werd intern geregeld in de eigen fabrieksschool (de Wilhelminaschool).

Daarnaast was Stork vernieuwend door de creatie van een corporatie, een doktersfonds, pensioenen en de Hengelose fabrieksbode. Het bereik van het bedrijf Stork en de wortels die in het plangebied liggen, is daarom groter dan op het eerste (technisch-bouwkundige) gezicht zou worden vermoed.

Productie

De (ruimtelijke en organisatorische) structuur van de onderneming Stork is voor een buitenstaander lastig te doorgronden door de veelheid aan bedrijven en producten. Eén ding is echter gebleven: de merknaam Stork. Deze naam is eigenlijk net zo’n merk als Albert Heijn of Vroom & Dreesmann. Reden genoeg om zowel de kern van de materiële als de immateriële cultuur van
de machinekoningen van Hengelo te bewaren en de sfeer ervan te behouden.

Stork zorgde voor continuïteit door de productie van duurzame en onderhoudsgevoelige producten, die decennia later weer door Stork zelf konden worden hersteld, aangepast of vernieuwd. Flexibiliteit om zich aan veranderende omstandigheden aan te passen is een van de kwaliteiten van het bedrijf Stork. Beide facetten worden nadrukkelijk onderzocht en meegenomen in het
hergebruik van het industrieel erfgoed.

Waarde van gebouwen

Bijna alle gebouwen zijn op een of andere manier nog in gebruik. De meeste zijn in de loop der jaren sterk geoptimaliseerd naar minimaal onderhoud en maximaal functioneel gebruik. Enkele gebouwen staan op de gemeentelijke monumentenlijst. De waarde van de ruimtelijke neerslag van dit terrein lijkt zich niet onmiddellijk prijs te geven in bijvoorbeeld mooie architectuur, indrukwekkende gevels of subtiele ruimtelijke ingrepen. Er heerst echter wel een diepgeworteld gevoel dat de waarde van het gebied
op een ander vlak ligt dan in de direct architectonische beleving.

In de beleving van de Hengeloër heeft het fabrieksterrein van Stork een dubbele betekenis. Aan de ene kant bieden markante gebouwen herkenningstekens voor het fiere Hengelose bedrijf. Aan de andere kant was het onzichtbare maar zware productieproces reden voor een zekere afstand tot en zelfs schrik voor hetgeen allemaal achter de muren en poorten plaatsvond. Vanuit het stedelijk gebied beschouwd hebben objecten op het terrein daarom soms een andere betekenis dan vanuit het functioneren van het terrein zelf zou worden toegekend.

Bouwhistorie

De oudste gebouwen van de fabriek van Stork waren gelegen direct achter het huidige station. Tot aan het einde van de 19e eeuw groeide het complex aanzienlijk en ontstond een onoverzichtelijke samenklontering van gebouwen. Enerzijds ontstaan door uitbreidingen van bestaande gebouwen en anderzijds door een compacte uitbreiding in zuidoostelijke richting. Rond 1900 werd het complex aanzienlijk vergroot, zowel in zuidoostelijke als noordwestelijke richting. De as van deze beide uitbreidingen bestond uit een nieuwe aftakking van de spoorlijn. In de jaren twintig en dertig hebben nog diversen uitbreidingen plaatsgevonden, voornamelijk op het bestaande terrein waardoor een vergaande verdichting ontstond. Na de Tweede Wereldoorlog hebben opnieuw grootschalige bouwactiviteiten plaatsgevonden, waarbij niet alleen veel gebouwen zijn vernieuwd en aangepast maar ook wederom een uitbreiding heeft plaatsgevonden.

Omstreeks 1953 is het terrein ten zuiden van ‘t Esrein aangekocht, waar de voormalige drukkerij Insulinde was gevestigd. Achter de bestaande bebouwing aan de Langelermaatweg is het grootste gebouw van het complex gerealiseerd in 1958-68: de pijpenbuigerij. Uit dezelfde periode dateert het kantorenfront aan de stationszijde waarin oudere elementen zijn gehandhaafd.

De oudste bebouwing van het Dikkers-complex dateert van circa 1900, te weten de gieterij en de appendagefabriek. Rondom ‘t Esrein is in de jaren dertig een aantal gebouwen gerealiseerd. In de laatste fase van de Tweede Wereldoorlog zijn grote delen van het Dikkers-complex beschadigd of verwoest. Vrijwel onmiddellijk is begonnen met de wederopbouw.

De jaren vijftig waren een belangrijke periode voor Dikkers. Op het terrein aan de zuidzijde van ‘t Esrein werden grootschalige industriehallen gebouwd. Tot omstreeks 1990 heeft de fabriek gefunctioneerd. Vervolgens zijn de gebouwen aangekocht door EMGA (Exploitatie Maatschappij Groot Ammers), waarna nieuwe functies voor de gebouwen zijn gevonden. Bij een eerste bouwhistorische verkenning zijn vrijwel alle gebouwen van het Stork- en Dikkers-complex bezocht waarbij per gebouw een korte karakteristiek is aangegeven. Daarbij zijn in enkele gevallen bijzonderheden in de constructie of opzet gesignaleerd, die leiden tot aanbevelingen voor vervolgonderzoek. Het vervolgonderzoek kan betrekking hebben op bijzondere aspecten op bouwhistorisch of industrieel-archeologisch gebied, bouw- en gebruiksgeschiedenis of mogelijke vervolgstappen. Voor een aantal gebouwen past de kwalificatie ‘karakteristiek’ of ‘representatief’ voor een bepaalde periode en/of functie. Bijzonder is met name de grote schaal van het complex. Complexen van een dergelijke omvang zijn in Nederland zeldzaam. Vervolgonderzoek moet helderheid verschaffen over de mogelijkheden voor hergebruik van gebouwen, onderdelen van gebouwen en de structuur van het complex.

Meer geschiedschrijving

Mocht u meer willen weten over de achtergrond van Stork, dan kunt u kijken op de website www.stork.nl onder het kopje Over Stork. Op het Informatiecentrum Hart van Zuid is een waardeinventarisatie in te zien over de bijzondere gebouwen van Hart van Zuid. Deze inventarisatie draagt de titel Op Sporen van het Verleden.

Om de industriële ‘parels’ in het gebied te behouden, hebben zes Hart van Zuid-partners een Convenant Industrieel Erfgoed ondertekend. Daarin is vastgelegd welke essenties op stedenbouwkundig gebied gekoesterd moeten worden en welke voorwaarden er zijn om de industriële eigenheid voor dit gebied te behouden. Het convenant heeft al bewezen een sterk uitgangspunt te zijn bij verschillen van opvatting of belang.

Ondertekening

Het convenant werd op 27 juni 2003 ondertekend door de Rijksdienst Monumentenzorg, de supervisoren van Hart van Zuid, de Monumentencommissie Hengelo, welstandscommissie ’t Oversticht, de gemeente Hengelo en Van Wijnen Groep N.V.

Voor het behoud van industrieel erfgoed doet Hengelo een beroep op de Europese subsidieverstrekking. Dat deden naast Hengelo nog enkele andere steden in Europa, namelijk Stuttgart (D), Nantes (Fr), Medway (Eng), Torfaen (Wales) en Tilburg. Zij hebben zich verenigd in de REVIT (Revitalising Industrial Sites). Periodiek komen vertegenwoordigers van deze steden bij elkaar om te praten over de herontwikkeling van industrieel erfgoed. Ze wisselen ervaringen uit en werken samen bij de formulering van algemene beleidsuitgangspunten.

Resultaten

In 2007 is deze samenwerking voorlopig stopgezet. Het afsluitende congres werd georganiseerd door Stuttgart. Wel blijven de steden elkaar op de hoogte houden van ontwikkelingen en wisselen indien nodig informatie uit bij complexe vraagstukken. Hiernaast kunt u de brochure downloaden waarin de resultaten van de uitwisseling zijn opgeschreven.

Voor meer informatie klik hier.

Downloads:

  Revit resultaten